Alzheimer Hastalığı Nedir?

Alzheimer hastalığı demans adıyla bilinen hastalık ailesinin en sık rastlanılan şeklidir. Demans, hatırlama, düşünme ve akıl yürütme becerisindeki zamanla artan kayıp demektir. Bu, çoğunlukla yaşlı insanlarda görülür ancak genç insanları da etkileyebilir.

Demansın görünen belirtileri beyni etkileyen birçok farklı bozukluktan ileri geliyor olabilir. Hastalık, adını 1907 yılında hastalığın en önemli özelliği olan beyindeki değişimleri tanımlayan Alman nörolog Alois Alzheimer'den almaktadır. Bu değişiklikler ancak bir mikroskop altında fark edilebilir ve karışık bir yapıya sahiptirler. Bu değişiklikler beyin hücrelerinin büyük bir kısmının (özellikle beynin dış bölümünde bulunan nöronların) fonksiyonlarını kaybetmesine neden olurlar.

Artık, bugüne kadar Alzheimer hastalığı olarak bilinen hastalığın bir hastalıklar grubu olduğu düşünülmektedir. Örneğin, birçok hastanın beyninde, Lewy cisimcikleri olarak bilinen başka türde hasarlanmalar tespit edildi. Lewy cisimcikleri taşıyan hastalar, genellikle hastalığın erken dönemlerinde halüsinasyon görme gibi semptomlar gösterirler.

Diğer Demanslar

Alzheimer hastalığının bütün demans vakalarının yaklaşık olarak yarısından sorumlu olduğu düşünülmüştür.

En yaygın ikinci neden ise multi-infarkt demanstır. Bu demansta, kan sağlama sorunları beynin farklı bölgelerinde hasara neden olur. Bu bölgelerin bazıları çok küçük olabilir ancak toplam etkisi kişinin düşünme, akıl yürütme, hatırlama ve iletişim kurma becerilerin açısından yıkıcı olabilir.

Bazı durumlarda ise durum ne sizin ne de kişinin farkında olmadığı küçük inmelere bağlıdır. Bir inmeden sonra bir miktar iyileşme yaşanacağı için bazı kişiler bir gerilemeden sonra bir miktar iyileşme yaşarlar ancak bu sadece bir sonraki beceri kaybına kadar sürer.

Multi-infarkt demans, demans vakalarının beşte birini kapsar. Demanslı hastaların bir diğer beşte biri de hem Alzheimer hastalığına hem de multi-infarkt demansa sahiptirler. Hastaların geri kalan onda biri ise daha seyrek görülen sorunlar sahiptirler.

Bunlar arasında, kişinin beyninin ön tarafını etkileyen ve yargıda bulunma ve kendine sahip olma becerilerinin kaybına neden olan Pick Hastalığı vardır. Huntington hastalığı, kişinin hareketlerini etkiler ve bazı ailelerde yaygındır. Creutzfeldt-Jakob Hastalığı (CJD), alışılmadık bir enfeksiyon faktörü sebebiyle gelişir. Hastalık beyni aşama aşama tahrip eder ve çok nadir görülür. AIDS hastası olan kişiler hem virüsün beyni doğrudan etkilemesi hem de diğer organları etkileyip dolaylı olarak beyine de zarar vermesi nedeniyle demansa yakalanma riski taşırlar.

Alzheimer Derneği herhangi bir demans çeşidine yakalanmış olan bir hastaya bakan kişilere tavsiye ve destek vermektedir.

Demansın Sebepleri Nelerdir?

Hakkında bilgi edinmek için yapılan çok sayıda araştırmaya rağmen Alzheimer hastalığının sebebi bir sır olarak kalmaktadır. Çok az sayıda ailede erken dönem Alzheimer hastalığı özel genetik faktörlere bağlanmıştır ve bazı yaşlılarda da bu genetik unsur görülmektedir.

Genellikle tansiyon yüksekliği gibi kan dolaşımı problemleri yaşayan kişilerde, küçük inmelerin multi-infarkt demansa neden olduğu görülmektedir.

Alzheimer hastalığına neyin sebep olmadığını söylemek daha kolay görünmektedir:

• Beyne giden damarların sertleşmesi Alzheimer hastalığına neden olmaz. Multi-infarkt demansın tersine kan sağlama problemleriyle ilgisi yoktur.

• Alzheimer hastalığı bulaşıcı değildir; bir kişiden diğerine geçebileceğini gösteren bir kanıt yoktur. (Alzheimer hastalığı olan bir kişiyle yaşamak sizi zaman zaman mutsuz edebilir ama Alzheimer hastası yapmaz.)

• Alzheimer hastalığı beynin az ya da çok kullanımıyla ilgili değildir. Her meslekten insanı etkileyebilir: üniversite profesörleri, inşaat işçileri, doktorlar, bilim adamları, sanatçılar, temizlikçiler, memurlar, fabrika işçileri.

• Alzheimer hastalığı stres, emeklilik, yoksulluk ya da taşınmak yüzünden ortaya çıkmaz. Bazen kişinin hayatında önemli bir değişiklik olduğu zaman Alzheimer hastalığının semptomları görülür ancak dikkatli araştırmalar göstermiştir ki Alzheimer hastalığı kişide olaydan önce başlamış bulunmaktadır. İş arkadaşları, yardımcı olan bir eş, akraba ya da tanıdık çevreler problemi daha az görünür kılmış olabilirler.

• Alzheimer hastalığının kalıtımsal bir hastalık olduğu düşünülmemektedir. Dolayısıyla, bir ebeveyninizin ya da başka bir akrabanızın Alzheimer hastası olmasının, sizin hastalığa yakalanma riski üzerindeki etkisi, ailenizde hiç Alzheimer hastası olmaması halinde taşıdığınız riskten çok az yüksektir. Bazı ailelerde Alzheimer hastalığının belli bir türüne kalıtımsal bir yatkınlık görülebilir ancak bu istisnai bir durumdur.

• Alzheimer hastalığı cinsel yolla bulaşan hastalıklarla bağlantılı değildir. Ancak başka iki demans çeşidi öyledir. Birincisi frenginin tedavi edilmemesine bağlıdır ancak başlangıç evredeki enfeksiyonun antibiyotiklerle tedavi edilmesi sayesinde artık çok nadir görülmektedir. Diğeri ise AIDS'e bağlıdır ve AIDS hastalığının tedavisiyle ilgili araştırmalar sonuç verene kadar yaygın olarak görülecektir.

• Alzheimer hastalığı yaşlılıktan kaynaklanmaz. Bir çok yaşlı kimsenin normal zihinsel yeti ve hafızaya sahip olduğu görülmektedir. Elbette olayları kavrama ya da yıllar boyunca biriktirilmiş anılar içinden bir yüzü hatırlama konusunda zorlanma gibi bir takım değişiklikler vardır ancak demans problemleri bu tip doğal değişikliklerle karşılaştırılamaz. Demansın etkisi olan "senilite" doğal bir gelişim değildir, birçok yaşlı insan yaşamlarının sonuna kadar yeni bilgileri öğrenme becerisine sahiptir.

• Alzheimer hastalığı alüminyum ya da diğer metallere maruz kalınmasına bağlı değildir. Alzheimer hastası olan kişilerin beyinlerinde yüksek miktarda alüminyum bulunur ancak çevremizde o kadar çok alüminyum vardır ki eğer Alzheimer hastalığı alüminyumdan kaynaklansaydı hiç kimse Alzheimer hastalığından kaçamazdı.

Araştırmalar

İngiltere'de ve diğer ülkelerde Alzheimer hastalığı ve diğer demans şekilleriyle ilgili bir çok araştırma yürütülmektedir ancak sebepleri anlaşılmadığı ve önlem ve tedavi yöntemleri bulunamadığı sürece bunların sayısı yeterli değildir.

Son yıllarda çok önemli aşamalar kaydedilmiştir ancak daha yapılacak çok şey vardır. Birçok merkezde farklı tedavi şekilleri ile ilgili umutlar gelişmekte ve araştırmalar devam etmektedir. Günümüzde doğruluğu ispat edilmiş bir şifa tedavisi bulunmamaktadır. Bu araştırmaların bazı bölümleri medyada zaman zaman yayımlanmaktadır. Derneğin bir grup tıbbi ve bilimsel danışmanı bulunmaktadır ve üyelerimize belli bir araştırmayla ilgili bilgi sunabilirler.

Derneğin üyeleri, detayları dernek bülteninde verilen birçok araştırma projesine katılabilirler. Bu araştırmalara katkıda bulunmanın bir yolu akrabanızın otopsisinin yapılmasına izin vermektir. Bu karar kişinin vefatından önce dikkate alınmalıdır.

Neden Tıbbi Yardım İstenmelidir?

Bugün elimizde Alzheimer hastalığının şifası ilgili bir bilgi yok. O zaman tıbbi yardım almak neden gerekli olsun? Bunun en azından iki iyi sebebi var:

Teşhis

Alzheimer hastalığı tedavi edilemiyor olabilir ancak Alzheimer'i taklit eden ama etkili tedavi yöntemleri bulunan başka hastalıklar tespit edilebilir. Bu sorunun başka bir sebebi bulunamasa da, teşhis en azından neyle karşı karşıya olduğunuzu gösterir ve ona göre plan yapmanızı sağlar.

Alzheimer hastalığı için basit ve anlaşılır bir test yoktur. Ancak kişini ölümünden sonra beynin mikroskopla incelenmesiyle Alzheimer hastalığına yakalanmış oldukları doğrulanabilir. Hayattayken ise ancak sorunlarına sebep olabilecek diğer olasılıklar elenerek teşhis konulabilir. Teşhis çoğunlukla aile doktorunun ya da bir uzmanın yapacağı bir muayeneyle belirlenir.

Kişinin herhangi bir tedavi edilebilir sorununun olup olmadığından emin olmak için detaylı bir muayene gereklidir. Bu, birçok test ve tahlili gerektirir. Aile doktorunuz diğer olasılıkları eleme amacıyla büyük ihtimalle bir uzmana danışacaktır. Eğer doktorunuz sizi bir uzmana yönlendirmiyorsa, siz rica edebilirsiniz.

Bu uzman aşağıdakilerden biri olmalıdır:

• Nörolog - Beyin ve sinir hastalıkları konusunda uzman doktor

• Geriatrist - Yaşlıların sağlık sorunları konusunda uzman doktor

• Psikiyatrist - Akıl hastalıkları konusunda uzman doktor

• Yaşlılık psikiyatristi (psikogeriatrist) - Yaşlılarda görülen akıl hastalıkları konusunda uzman doktor

Aile doktoru kişinin yaşını, fiziksel kapasitesini ve yaşadığınız bölgede sunulan özel hizmetleri göz önünde bulundurarak sizi bir uzmana yönlendirecektir. Diğer uzmanlara nazaran nörologlar Alzheimer hastası olan kişinin bakılabileceği daimi yataklara erişimleri yoktur. Bazı bölgelerde, bu problemlerin değerlendirilmesi konusunda uzmanlaşmış hafıza kliniklerinde bu konuda bir ya da daha çok uzman çalışmaktadır.

Araştırılacak sorunlar arasında enfeksiyonlar, vitamin eksikliği, tiroit bezi problemleri, beyin tümörü, ilaçların yan etkileri ve depresyon bulunur. Tetkikler, kan testlerini ve tam bir fizik muayeneyi içermektedir.

Birçok merkezde bir Bilgisayarlı Tomografi (BT) incelemesi yapılır. Bu, doktora kişinin beyninin yapısıyla ilgili bilgi veren detaylı bir röntgendir. Bu röntgen beyinde bir tümör gelişimi, kan pıhtısı ya da ağır bir inme gibi önemli bir değişiklik olup olmadığını gösterir ancak Alzheimer hastalığının herhangi bir röntgende görülemeyecek kadar küçük olan değişikliklerini gösteremez. Beyinde hücrelerin azalmasından kaynaklanan önemli bir küçülme gözlenmesi Alzheimer hastalığının varlığına işaret edebilir. Ancak, sağlıklı yaşlı insanlarda bu küçülme sorun yaratmayan farklı durumlarda da oluşabilir dolayısıyla kesin bir belirti değildir.

Diğer bazı hastalıkları eleme aşamasında kişinin sorunlarının gelişimini bilmek çok önemlidir ve doktor genellikle bu değişikliklerin nasıl olduğu konusunda bakıcıya bir çok soru sorar. Doktor güncel olaylar, gün, tarih ve saat hakkında sorular sorarak kişinin hafızasını test eder. Hafıza yetersizliği ya da başka bir problem görünmüyorsa bir klinik psikologun sorunların nereden kaynaklandığını anlamak için bir takım hafıza, düşünme ve öğrenme testi yapması gerekebilir.

Bazı durumlarda bütün olasılıklar bir seferde elenemeyebilir. Bu durumda, teşhis kişinin takip eden aylardaki değişimi gözlenerek konulur. Doktorunuz kişinin sorunlarını incelemek konusunda isteksiz davranıyorsa ısrarcı olun. "Bu yaşında ne bekliyorsun ki? Bunuyor işte." ya da "Onu bir uzmana göndermeye gerek yok, zaten onların yapabileceği bir şey yok." gibi yorumların sizi engellemesine izin vermeyin.

Yardım almak

Alzheimer hastalığı çeken birine bakmak yorucu bir görevdir ve bununla başa çıkmak için alabileceğiniz her türlü yardımı almanız gerekir. Baktığınız kişi tedavi edilebilir bir sorun yaşamıyorsa bile hastalığın tıbben iyileştirilecek yönleri ya da sizin durumla başa çıkmak için alabileceğiniz yardımlar bulunabilir. Örneğin, sağlık hizmetleri tarafından bölge hemşireleri, gündüz bakımı veren hastaneler ve tatillerde bakımı üstlenebilecek merkezler sunulabilir ya da hastane uzmanları hastanın özel durumuyla ilgilenebilecek profesyonellerle iletişim kurabilir.

Alzheimer hastalarının diğer hastalıklara karşı bağışıklıkları yoktur, hatta kedilerini daha da rahatsız edecek akciğer enfeksiyonlarının etkilerine karşı daha da savunmasızdırlar. Hastanızı durumundan dolayı gözden çıkaracak biri yerine onunla cana yakın bir şekilde ilgilenecek ve yetersizliklerini minimuma indirebilecek bir doktora ihtiyacınız vardır.

Bazı durumlarda kişinin tedirgin davranışlarının etkilerini azaltmak amacıyla uyku hapları ya da yatıştırıcılar gibi ilaçlar tavsiye edilir. Ancak, ilaçların etkileri dikkatli bir gözlem gerektirdiğinden yararlı olmaları için doktorunuzla iyi bir ilişki içinde olmanız gerekir